از ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶)، همزمان با اعتراضات سراسری، اینترنت بینالملل در ایران به طور کامل قطع شد. این یکی از طولانیترین و شدیدترین قطعیهای تاریخ کشور بود که طبق گزارش نتبلاکس، ترافیک اینترنت به نزدیک صفر رسید و مردم فقط به «اینترنت ملی» (سایتهای داخلی) دسترسی داشتند. حالا در بهمن ۱۴۰۴ (فوریه ۲۰۲۶)، بیش از ۲۵ روز گذشته و وضعیت هنوز عادی نشده. معاون وزیر ارتباطات هم تأیید کرد: «اینترنت به شرایط عادی برنگشته و اختلالها خارج از اختیار ماست.» دادههای کلادفلر و نتبلاکس نشان میدهد ترافیک حدود ۵۰ درصد سطح قبل است، اما ناپایدار، کند و با فیلترینگ شدید همراهه. خیلیها این وضعیت رو «خاکستری» یا «معلق» توصیف میکنن: نه کامل قطع، نه کامل وصل.
این قطعی فقط «مشکل فنی» نیست؛ زندگی میلیونها نفر رو زیر و رو کرده:
- ارتباط خانوادگی قطع شد خیلیها نمیتونن با بچهها یا والدین خارج از کشور تماس بگیرن، عکس بفرستن یا حتی حال هم رو بپرسن. واتساپ، تلگرام، اینستاگرام و سیگنال یا کامل قطع بودن یا روی «updating» گیر کردن. VPNها هم کار نمیکردن یا خیلی کند بودن. نتیجه؟ دلتنگی شدید، اضطراب و احساس انزوا. خیلی خانوادهها میگن «انگار تو زندان دیجیتال افتادیم».
- آموزش و درس بچهها فلج شد کلاس آنلاین، آپلود تکلیف، کنکور و آزمونهای دانشگاهی مختل شد. بچههای روستایی و مناطق محروم که فقط گوشی داشتن، عملاً از درس عقب افتادن. خیلی والدین مجبور شدن بچهها رو بفرستن کلاس حضوری یا کافینت، با هزینه و ریسک زیاد.
- کارهای روزمره غیرممکن شد نت بانک، پرداخت قبض، خرید از دیجیکالا، اسنپ، رزرو دکتر، دانلود کتاب یا مقاله، چک کردن اخبار واقعی... همه مختل. مردم برای کارهای اداری مجبور شدن بیرون برن یا از اینترنت همسایه/کافینت استفاده کنن. سلامت روان هم آسیب دیده؛ گزارشهای زیادی از افسردگی، استرس و عصبانیت وجود داره.
- هزینههای سنگین و نابرابری یک خانواده معمولی ماهانه ۵۰۰ هزار تا بیش از ۱ میلیون تومان فقط برای VPN و بسته پرحجم خرج میکنه (طبق گزارشهای قبلی انجمن تجارت الکترونیک). این یعنی بخش بزرگی از درآمد. خانوادههای کمدرآمد یا روستایی تقریباً اینترنت ندارن. اینترنت «طبقاتی» شده: بعضیها (با مجوز) دسترسی کامل دارن، بقیه نه.
- عدم دسترسی به اطلاعات و صدای مردم اخبار اعتراضات، ویدیوهای میدانی و گزارشهای حقوق بشری سانسور شدن. مردم نمیتونن صدای خودشون رو به دنیا برسونن یا حتی بدونن تو شهر خودشون چی میگذره. این وضعیت رو «مهندسی سکوت» میگن.
-
تأثیر روی کسبوکارها و اقتصاد دیجیتال
- ضرر روزانه چند ده میلیارد تومانی (برآورد نتبلاکس و کارشناسان).
- میلیونها نفر که از اینستاگرام، تلگرام، سایت فروشگاهی، فریلنسینگ (Upwork، Fiverr)، تبلیغات آنلاین یا دورکاری درآمد داشتن، حالا بیکار یا در آستانه ورشکستگی هستن.
- فروشگاههای کوچک، اینفلوئنسرها، برنامهنویسها، طراحها و استارتاپها بیشترین ضربه رو خوردن.
- زنجیره تأمین دیجیتال قطع شده، صادرات آنلاین صفر، سرمایهگذاری خارجی رفته. خیلی کسبوکارها مجبور شدن به اینترنت ملی محدود بمونن که عملاً کار نمیکنه.
این محدودیتها زندگی روزمره، آینده بچهها، درآمد خانوادهها و امید مردم رو تهدید میکنه. هر روز صبح میلیونها ایرانی با این سؤال بیدار میشن: «امروز اینترنت کار میکنه یا نه؟» وضعیت هنوز «خاکستری» است: نه کامل قطع، نه عادی. مردم خسته شدن از این بلاتکلیفی و هزینههای پنهان.